در ابتدا تاریکی بود و بناگاه
بنگ!
گستره پایان ناپذیری از موجودیت زمان و فضا و ماده پا به عرصه وجود گذاشت
اکنون شاهد چیزی هستیم ماورای تصور
ماورای مرزهای وجود مان
در جایی که جهان هستی مینامیمش
عطارد و زهره
دو دنیای خشن که سرنوشت متفاوتی را پشت سر گذاشته اند
یکی،بسیار فعال ودر غلیان با نیروهای خیانت پیشه طبیعت
دیگری،یک مردار سیاره ای
که توسط میلیونها برخورد با سرعت مرتباً بر پیکرش منقار زده شده است
هر دو نماینده و حشت واقعی از سیاراتی هستند که به خطا رفته اند
عطارد و زهره سیارات داخلی
همراه با زمین و مریخ
عطارد و زهره قسمت داخلی تر منظومه شمسی ما را تشکیل میدهند
مشتری،کیوان(زحل)،اورانوس و نپتون
این سیارات دورتر از خورشید
دنیاهای خارجی تر گازی سیستم خورشیدی را تشکیل میدهند
در عرض 4بیلیون سال سیارات داخلی
آنقدر از ذرات بین ستاره ای به هم پیوستاندند تا به صخره های سفت و سختی تبدیل شدند
چرا ما سیارات را مطالعه میکنیم؟ ...چرا ما
اصولاً به مطالعه نجوم میپردازیم؟
روزی لازم میشود به ماورای سیاره زمین برویم
اگر میخواهیم به عنوان یک گونه حیات برای مدتی مدید تداوم داشته باشیم
و نیاز داریم بدانیم آنجا چه خبر است و طبیعت جهان هستی از چه قرار است
ما به مطالعه دنیاهایی مشغولیم که در آنجاها امورات عجیب و غریبند
اما پروسه های اساسی فیزیک و شیمی در گیر
در واقع همانند آنچه هستند که بر روی زمین می بینیم
میلیونها مایل فاصله ما را از پسر عموی صخره ای مان جدا کرده است
اما گشتی در اطراف زهره و عطارد منشاءی مشترک را برایمان آشکار میسازد
ما میتوانیم به عطارد و زهره برویم و واقعاً به اینها به عنوان
مکانها،به عنوان دنیاهایی با تاریخچه های مخصوص به خود، نگاهی بیندازیم
و سپس تاریخچه سیاره خودمان را باز بهتر نویسی کنیم
زهره ششمین سیاره از نظر اندازه در منظومه شمسی است
و نزدیکترین به زمین
زهره 26میلیون مایل با زمین فاصله دارد
یک سال بر روی زهره 225روز زمینی طول میکشد
و اگر شما 150 پوند بر روی زمین وزن داشته باشید
بر روی زهره 136 پوند وزن خواهید داشت
زهره آنطور که رومیان باستان به آن مینگریستند
فریفته حضور با صلابتش شده بودند
آنها سیاره را به عنوان الهه متانت و عشق و زیبایی نامگذاری کرده بودند
زهره چنان حضوری زیبا در آسمان دارد
که آشکارا آنجا مأمن پیوند عاشقان است
زهره مدتهای مدیدی است که به عنوان سیاره خواهر ما قلمداد میشود
زیرا که از نظر ترکیب ،جاذبه،چگالی و اندازه
به زمین نزدیکی بسیار دارد
زهره و زمین از بسیاری جهات تقریباً دو قلو محسوب میشوند
اونها تقریباً یک اندازه دارند. زهره جزئی کوچکتر از زمین است
لذا اگر زمین یک توپ بسکتبال باشد زهره یک توپ فوتبال است
اندکی کوچکتر. و زهره نزدیکترین سیاره به زمین است
برای همین مدتهای طولانی از آنها به عنوان یه سیاره دو قلو یاد می کردند
برای مدتها دانشمندان تصور می کردند این سیاره دوقلوی زمین
همانند زمین،سیاره ای پوشیده از اقیانوسهای ژرف است
جنگلهای انبوه بارانی
و با آب و هوایی که به آن ظرفیت قابل قبولی از
استعداد داشتن حیاتی هوشمند میدهد
قبل از عصر فضا، فکر می کردند که احتمالاً ونوس بسیار شبیه زمین است
اما تناقض وقتی ظاهر شد که ما در واقع به زهره دسترسی پیدا کردیم و شروع کردیم به کاوش در آن
و دیدیم اوضاع آنجا کاملاً متفاوت است
به آنجا رسیدیم که دریافتیم زهره کمتر از یک خواهر بیگانه و غریب برای زمین نیست
و ببیشتر یک دوقلوی شریر است
پس اینجا ما دو سیاره داریم که از نظر خصوصیات حجمی و اندازه بسیار شبیهند
اما هر کدام به راهی متفاوت تکامل یافته اند
و این مسئله مشگلی جالب در فهم تکامل سیاره ای بوجود می آورد
یه جور رویدادهای کنترل شده
بر سر این دو سیاره مشابه آمده است و به آنها فرصتی داده
تا در عرض 4بیلیون سال پیش بروند چرا چنین متفاوت شده اند؟
ابتدا،بعضی تفاوتهای اساسی
زهره به شدت در معرض برخورد سنگهای آسمانی بوده است
یکی از آنها آنقدر قوی بوده که
بعضی دانشمندان فکر میکنند که موجب شده محور چرخش سیاره معکوس شده باشد
زهرا یک چرخش بسیار آهسته حول محور خود دارد
و این همان چیزی است که ما"چرخش عقب گرد "مینامیمش
پس زهره وارونه می گردد
در مقایسه با جهت گردش همه سیارات دیگر
به خاطر همین چرخش معکوس خورشید از غرب طلوع میکند
و به شرق غروب
و روز زهره ایی روزی بس طولانی است
مدت زمان از یک طلوع تا طلوع بعدی
تقریباً 8ماه زمین است
ولی الگوی مدار و روزهای طولانی
چیزی نیست که زهره را محیطی سخت و تحمل ناپذیر میکند
تا حدی،آب و هوای بد سگال آن است که چنین از او میسازد
با درجه حرارت سطحی 482 درجه سانتیگراد
زهره داغترین سیاره درمنظومه شمسی است
مسافرینی به آنجا دیداری بسیار کوتاه از آن خواهند داشت
در حد جزئی از ثانیه
شاید یک ثانیه طول بکشد تا همه از دست بروند
برشته شوندو بمیرند
اگر فضانوردی باشید که بدون لباس فضایی بر سطح زهره بنشینید
آنگاه پوستتان همچون چیپس برشته و حلقه حلقه میشود
همانند بوقلمونی در فر برشته میشوید جز آنکه این امر خیلی سریعتر از فر روی میدهد
این موج حرارتی بی شفقت به خاطر پدیده ای روی میدهد که به آن "اثر گلخانه ای" میگوئیم
پدیده مشابهی که آب و هوای زمین را در کنترل دارد
و آنرا از حیات پر کرده است
اما نگاهی نزدیک به زهره به ما مگیوید که چطور این خصوصیت مشترک
میتواند در جایی چرخه حیات
و در جایی دیگر چرخه مرگ باشد
امروزه در جه حرارت سیاره ما نیز در حال افزایش است
و دانشمندان علت احتمالیی را در پشت آن برای زهره یافتند
گرم شدن زمین در نتیجه گازهای گلخانه ای است
که در حال افزایش و افزایش است
و لذا ما داریم داغتر و داغتر میشویم
و زمانی که به زهره نگریستیم،گفتیم
"آها!اینجوری واقعاً رخ میده"
در سال 1990 بعد از پرتاب فضا پیمای ماژلان
بررسی سیاره ای به سمت زهره معطوف گشت
تا تخمین زده شود که چقدر میتواند سرنوشت مشابه برای زمین بد باشد
کاوشهای فضایی چیزهای زیادی در باره زمین به ما گفته اند
و محیط داخل ان و درواقع در باره اثر گلخانه ای
اینکه امروزه هر کسی در باره گرم شدن زمین صحبت میکند
در واقع در اثر کشف این پدیده بر روی زهره بوده است
آنچه که در باره زهره بر زین فهم نشسته است
بارقه ای بر ذهن زده که واقعاً چقدر زمین در برابر اثر گلخانه ای شکننده است
ونوس همیشه اینگونه داغ نبوده است
ما تصور میکنیم در ابتدا تاریخچه خود زهره بیشتر
سطحی شبیه زمین داشت و بعد ها اقیانوسهای خود را از دست داد
در اثر همان چیزی که"اثر گلخانه ای ویران کننده" مینامیم
پس زهره مثالی است که قطعاً تغییرات جهانی سراسری
میتواند بر روی یک سیاره رخ دهد و سرنوشت بسیار بدی برای آن رقم بزند
قبل از آنکه به دردسر بیفتیم مجبور نیستیم از زمین زهره دیگری بسازیم
ما فقط اندکی دیگر در آن جهت حرک نیاز داریم
و در واقع این حرکت را داریم انجام میدهیم
اما ارزش واقعی مطالعه زهره
آن است که اجازه میدهد مدلهای آب و هوایی خودمان را به محک بگزاریم
Through computerized general circulation models, or GCM's, از طریق مدلهای گردشی کامپیوتری یا جی سی ام
دانشمندان قادر بوده اند تا افزایش درجه حرارت بر روی زمین را بر اساس میزان
گازهای گل خانه ای روی زهره محاسبه نمایند
پس،دقیقاً چگونه اثر گل خانه ای در زهره عمل میکند
و موجب می شود سیاره اینقدر داغ گردد؟
این بیوسفر 2میباشد
که در امتداد تپه ماهورهای آریزونا،رشته کوه های سانتا کتالینا قرار گرفته است
اون توسط عده ای از محققین ساخته شده است تا ایده مسکون کردن
سایر سیارات را به محک آزمایش بگذارند
این بزرگترین گل خانه در زمین است
بیوسفر یک مثال بارز از یک گلخانه میباشد
زیرا آن یک ساختمان بزرگ با قطعات شیشه ای است
که اجاز ه ورود به نور خورشید میدهد و واقعاً اینجا گرم میشود
اشعه های خورشیدی که از صفحات شیشه ای عبور میکنند
موجب می شوند که درجه حرارت داخل بالا برود
هوا گرم میشود اما بعد از آن نمیتوند فرار کند
و نمیتواند بطور عمودی به داخل اتمسفر بواسطه وجود دیوارها حرکت کند
پنجره ها حرارت را به دام میاندازند و ساختمان را گرم میکنند
و جهت گیاهان و درختان آب و هوایی ممد حیات فراهم می آ ورند
در زهره گازهای گل خانه ای بطور دقیق حرارت خورشید رو به دام نمیاندازند
اما بطور موثری میزان سرعت فرار آنرا کاهش میدهند
اثر گل خانه ای بر روی هر سیاره ای وضعیتی است که
درآن دمای سطح سیاره داغتر میشود
زیرا گازهای اتمسفر حرارت را به دام انداخته در حالی که
به نور خورشید اجازه عبور میدهند
همین گازهای گل خانه ای که ثابت شده است برای ما در زهره کشنده هستند
جهت تداوم حیات در زمین ضروری می باشند
بدون اثر گل خانه ای
در جه حرارت متوسط ممکن است تا حد منجمد شدن پایین بیاید
اقیانوسها بطور کامل یا تقریباً کامل همگی یخ میزنند
و حتی مشخص نیست که آیا حیات تحت آن شرایط بر روی زمین وجود خواهد داشت
ما راجع به اینکه چطور اون داغی ایجاد میشه صحبت کردیم اما چرا اینقدر داغه؟
پاسخ بایستی مربوط به ترکیب اتمسفر باشه
اونجا تقریباً همش دی اکسید کربنه
دی اکسید کربن یا co2
95درصداتمسقر زهره رو تشکیل میده
و چنان حجم عظیمی از گاز حرارت بیشتری رو به دام میندازه
و لذا یک اثر گل خانه ای قوی ایجاد میکنه
و واقعاً داغ میشه
و به همین خاطره که زهره اینقدر داغه.این یک مثال از
گرم شدن یک سیاره است
در زهره آتشفشانها
منبع پران طبیعی برای CO2 و سایر گازها هستند
شیمیدان جف ساتن پروسه های اتمسفری
روی زمین را در آتشفشان کیلائو هاوایی مطاله میکند
در ژرفای زیر سطح زمین، ترکیبات اتمی در طی
فعالیت آتشفشانی چنان مشتعل میشوند که دی اکسید کربن را بوجود می آورند
در اثر فشار ایجاد شده توسط حرارت صخره های مذاب یا ماگما (گدازه) گاز
بوجود می آید
این گاز به سمت سطح بالا می آید وبه ترکیب جمع شده گدازه در قله میرسد
فشار در روی گدازه کم میشود
و تاثیر این قضیه آن است که اجازه میدهد گازها
که تحت فشار بسیار بالا به دام افتاده اند
آزاد شده و به بیرن فوران کنند
سطح زهره احتمالاً در میان گدازه ها شکافهایی دارد
شبیه به این دهانه ها
از این مناطق است که گازها به داخل جریان هوا فرار میکنند
اینجاست که بین 8000 و 30000 تن دی اکسید کربن
از مخاذن گدازه هر روز به بیرون میجوشند و فوران میکنند
و به این ترتیب مقادیری در حد
3.5تا5میلیون تن در سال بدست می آید
و این فقط یک آتشفشان در اینجا در روی زمین است
زهره آتشفشانهای فعال بیشتری دارد
که به معنای گازهای فورانی گرمازای بیشتر است
بنابراین همه دی اکسید کربنی که
اتمسفر زهره را تشکیل میدهند
موجب داغتر و داغتر شدن آن میشوند
حرارت 900 در جه فارنهایت تنها ویژگی نیست که خواهر دوقلوی زمین را
چنین خشن نشان میدهد
سی مایل بالای سطح سوزان زهره
خشونت و ویرانی دیگری وجود دارد که در سیاره رخ میدهد
که آن 900 در جه حرارت را نسیم خنکی جلوه گر میسازد
نسق گیری الکتریکی در جایی که شدت تکانه ها د رجزئی از ثانیه
به 50000میرسد
هر بارقه و جرقه ای از نور دارای 100میلیون ولت الکتریسیته است
برق هم روی زمین و هم روی زهره رخ میدهد
طوری که شارژهای الکتریکی به اندازه کافی
انرژی در خود ذخیره میکنند تا زمانی که با یک جرقه آن انرژی آزاد میشود
میرز اپنهیم فیزیک سیاره ای را به دانشجویان خود در دانشگاه بوستون تدریس میکند
و محققینی مثل او در موزه علمی بوستون مشغول به کارند
در محفظه نمایشی آذرخش آنان که دارای سقف گنبدی با ارتفاع 30 فوت میباشد
طراحی به نحوی است که چگونگی ایجاد آذرخش روی زهره را شبیه سازی کند
و خب الان زمان نمایشه
به این نگاه کنین ما داریم چندین میلیون ولت رو در این گنبدها ایجاد میکنیم
که این ولتاژ مجبور به گریزه
و در واقع مولکولهای موجود در هوا رو از هم جدا میکنه
هوای داخل محفظه گنبدی شبیه به داخل ابرهای زهره
توزیع الکتریکی مولکولهای اتمی ریز رو تحریک میکنه
لذا اون مولکولهای شکسته شده اون جرقه رو در حینی که خودشونو
دوباره به هم میپیوندانند،ایجاد می کنند
و به این صورت یک زبانه و پیچش آذرخش خودشو نشون میده
ذرات کیهانی ناشی از ستارگان منفجر شده
که به داخل کهکشان نفوذ کرده و طی طریق میکنند
موجب شروع پدیده رعد و برق میشوند در جایی که با اتمسفر برخورد میکنند
اون جرقه رو تولید مینمایند
اینها ذراتی هستند که از مسیرهای خروجی در جهان هستی می آیند
با اتمسفر برخورد میکنند و موجب جاری شدن آبشاری از ذرات باردار میشوند
در زهره احتمالاً رعد وبرقی واقعی
با چنان گستردگی داریم که
دارای مقادیر عظیم از انرژی است و تا مایلها و مایلها گسترده میشود
بطور متوسط رعد وبرق بیش از 3.1بیلیون بار در سال زمین را تازیانه میزند
...تعداد مواردی که رعد وبرق در زهره به زمین برخورد میکند
صفر
فشار اتمسفر در زهره 90 بار بیشتر از روی زمین است
زیرا وزن اتمسفر که توسط گازها ایجاد میشود سنگینتر است
این امر از برخورد رعد و برق زهره با سطح سخت آن ممانعت به عمل می آورد
در عوض این ابرها هستند که جولانگاه رعد وبرق میشوند
دقیقاً در اون هوای بسیار متراکم مقاومت زیادی برای عبور
یک زبانه آذرخش وجود داره
برای آذرخش بسیار راحتر است تا از ابری به ابری دیگر خود را تخلیه کند
و علاوه بر ظاهر
چیز کوچک دیگری وجود داره که ابرهای زهره در اون رابطه با زمین شباهت اندکی دارند
در واقع،ترکیبات اصلی که اونها رو تشکیل داده اند
آنقدر سمی هستند تا نسج گوشت انسانی را بسوزانند
از روی زمین شما قادرید زهره را ببینید
همانند ستاره ای در آسمان صبح وغروب چشمک میزند
قطعاً گل شب بوی زردی نیست با چنان درخشش خود در آسمان ما
درخشش او نه به خاطر داشتن بیشترین نزدیکی به ماست
بلکه به خاطر آن است که سیاره ای است با بیشترین قابلیت انعکاس نور
و این به خاطر آن است که زهره بطور کامل
توسط ابرهای منعکس کننده و درخشان پوشیده شده است
80درصدنور خورشید بواسطه این ابرها که همچون پتویی سیاره را در بر گرفته اند،منعکس میگردد
اما حتی در این ابرها زهره سیاره دوقلوی ما
ترتیبی میدهد تا طبیعت شیطانی خود را نشان دهد
میدانیم که ابرهای زهره از اسید سولفوریک
اساساً مثل اسید باتری،تشکیل شده اند
و اون اسید سولفوریک هم از دی اکسید سولفور تشکیل شده است
که از آتشفشانهای سطح زهره بیرون می آیند
شبیه عمو زاده گل خانه ای خود
در اکسید کربن یا co2
فشار گاز، دی اکسید سولفور را از طریق
دهانه های آتشفشانی به سطح می راند
این همان گازی است که شیمیدان جف ساتن آنرا به دقت بررسی میکند
در آتشفشان کیلائو هاوایی
گازها ،دی اکسید سولفور بخصوص ،مهلک هستند،گازی سمی
و ما جهت حفظ سلامتی ریه و راههای هوایی خود از ماسک استفاده میکنیم
زیرا سولفور دی اکسید با رطوبت موجود در بینی و گلوی شما
ترکیب شده و اسید سولفوریک را تولید میکند
اسید سولفوریک ماده ای زننده و تند است
شما از اینکه اسید باتری به صورتتان بپاشد راضی نخواهید بود
و دقت میکنید که چنین چیزی رخ ندهد این هم دقیقاً همان ماده است
پس چندان خوشایند نیست که ناگهانی دستان خود را به داخل ابرهای زهره فرو برید
لذا هرگاه یک مسافر به زهره بتواند در ابرهای اسیدی آن
زبانه های آذرخش،هوای سمی و حرارت زیاد آن دوام بیاورد
آن وقت سطح زهره را به چه شکلی خواهد دید؟
زمینآتشفشان شناس جف بایرنز همراه با سازمان زمین شناسی امریکا
یا usgs کره زمین را میپیمایند تا دریابند
چه چیزی محرکه فعالیت آتشفشانی در سیارات داخلی است
زمانی که بایرنز سطح زهره را به تصور می آورد
او آنجا را همانند میادین گدازه برهوت و تیره و وهم انگیز کیلائو در نظر می گیرد
روی جزیره بزرگ هاوایی
خیلی آموزنده است که بتوانیم به اینجا بیاییم و این آتشفشان رو مطالعه کنیم
تا مقایسه ای داشته باشیم با پدیده آتشفشانی که در سطح زهره رخ میده
ما در واقع میتوانیم اینجا بیاییم به این میدان و مسائل رو مطالعه کنیم
ما میتوانیم نمونه هایی تهیه کرده و به جزئیات آنها نگاه کنیم
زمین شناسان انتظار دارند که تعداد آتشفشانها بر روی زهره
از آنچه که بر روی زمین هست به تعداد 1500بار یا بیشتر ،وجود داشته باشد
بعضی ها آن تعداد را بین 100000تا
بیش از یک میلیون اشکال آتشفشانی در زهره تخمین میزنند
با چنان آتشفشانهای زیادی صخره های گدازه ای
بیش از 70درصدسطح زهره را تشکیل داده اند
درست شبیه منطقه کیلائو که از صخره های گدازه ای تشکیل شده است
سطح زمین هنگامی که گدازه بصورت صخره سخت ،سرد میشود،جامد میگردد
داشتن صخره بر روی زمین بهترین معادل ماست
جهت تلاش در فهم چگونگی صخره ها روی سیارات دیگر
صخره های بازالتی بیشترین شباهت را به دشتهای زهره دارد
بازالت شایعترین نمونه صخره گدازه ای است که بر روی زهره
و نیز در میان سیستم منظومه ای داخلی یافت میشود
مواد معدنی بصورت شیشه و کریستالهای کوچک منجمد میشوند
زمانی که گدازه از یک آتشفشان به بیرون جریان می یابد
یک تبدیل و تحول کلی از آنچه ابتدا به نظر می رسد ،رخ میدهد
زمانی که گدازه بطور فعال در امتداد سطح جاری میشود
گداخته و نوعاً قرمز آتشی می باشد
بلافاصله در قسمت بالایی دارای یک تابش نقره ای میشود
و بعد د رعرض یک دوره زمانی چند هفته ای،به رنگ سیاه در می آید
درست مثل گدازه هایی که اینجا در اطراف من میبینیم
با 8کیلومتر ارتفاع مات مونز(کوه مات)بزرگترین آتشفشان در زهره است
و در زمان فعالیت خود کانالهای گدازه ای فراوانی را بوجود آورده است
در ست همانند کاری که کیلائو کرده است
حالا همونطور که میتونین ساختارشو ببینین اینجا در دو طرف کانالها لبه هایی داریم
و همینطور سازه های داخلی آن
شاید این شبیه همان باشد که چطور
کانالهای عظیم بنام"کانالی"تشکیل میشود
بر روی سطح زهره
با این حال آنها در یک مقیاس عظیمتر تشکیل شده اند
آنقدر عظیم که کیلومترهای به ظاهر بی پایان از این کانالیها ایجاد شده است
در امتداد تمامی منظرگاه زهره
کانالیهای زهره هم از نظر طول و هم عرض بسیار طولانی تر از
اونچه که در هاوایی مبینیم ،میباشند
و این به خاطر شرایط محیطی اون سیاره است
اتمسفر پر چگال درجه حرارات بالا
سرد شدن و تبدیل گدازه رو به صخره های سخت آهسته میکنه
و با وجود باد اندک و عدم وجود باران برای سرد شدن بیشتر گدازه
گدازه میتواند برای ماهها در سطح بعد از فوران طی طریق نماید
قبل از آنکه سخت شود
بر روی ونوس اگر لایه لایه بودن را شاهد بودیم بایستی متوقع بود تا صخره های
آتشفشانی را لایه ای بعد از لایه ایی دیگر ببینیم که احتمالاً همگی
تا حدی سیاه هستند و از نظر ترکیب از نوع بازالت میباشند
شما احتمالاً مقدار کمی از رنگ را میبینید
که مربوط به وجود آهن اکسید شده میباشد که به رنگ قرمز مینماید
مشخصاً جریانهای گدازه ای بازالتی
آنقدر شیشه ای شکل و زجاجی هستند
که در واقع ممکن است دستانتان را ببرید اونها میتونند به شدت تیز وبرنده باشند
اونها تمایل به فرو نشستن و تشکیل شیشه دارند
و گذشته از همه اینها آسمان زهره با آن همه پوشش ابری سنگین
بیشتر نور مستقیم خورشید را پخش میکنند
بر روی سطح زهره بسیار تیره تر خواهد بود
در طی روز از آنچه که اینجا بر روی زمین داریم
همچنین به خاطر اونکه نور بطور موثری پراکنده میشود
سایه ها انجا از بین میروند
لذا همه چیز بطور ثابت در سطح زهره کم نور و تیره است
و باز اضافه بر آن به خاطر ترکیب اتمسفر
هر چیزی در آنجا ته رنگی از رنگ نارنجی به خود میگیرد
علاوه بر تنگه ها،رشته کوههای ناهموار
آسمان زهره را خدشه دار کرده اند
بلندترین قله سیاره در کوههای ماکسول است
ماکسول چیزی حدود 10کیلومتر ارتفاع دارد
که به راحتی آنرا در
فاصله ای دور از دسترس کوه اورست
یا هر کوه دیگری در زمین ،قرار میدهد
اورست چیزی حدود 8500 متر ارتفاع دارد
لذا قطعاً از هر چیزی بر روی زمین بزرگتر است
سیاره خواهر ما در داشتن یکی از عجایب هفتگانه طبیعی
از ما پیشی گرفته است
اما سرزمین ونوس چگونه در برابر شکلی دیگر از
:زمین شناسی عرض اندام میکند
دره های باریک و تنگ ما
دره گراند
شکاف بزرگی که در عرض 250میلیون سال توسط رودخانه
کلورادو تراشیده شده است
زمانی که فلات مسطح کلورادو میلیونها سال پیش ارتفاع گرفت
به آب انرژی بیشتری داد تا بستر خود را از میان دره بتراشد
و صخره ها را فرسوده سازد و از سر راه خود بردارد
دره های پهناور بر روی زهره نیز ممکن است در اثر پدیده فرسایش تشکیل شده باشند
اما نه توسط یک رودخانه
سیستمهای آتشقشانی میتوانند دره ها را بوسیله جریان
مایع ،آن هم مایعی که خیلی رقیق و آبکی باشد و نه خیلی غلیظ و چسبناک،بفرساید
موادی که میتوانند همانند آب فرسایش ایجاد کنند
و دره گراند تنها قسمت سیستم رودخانه ای کلورادو میباشد
اما حتی با نگاه به این سیستم به عنوان یک سیستم کامل
اون شبیه و همتای بزرگترین کانالهای روی زهره از نظر اندازه نمی باشد
اگر رومیهای باستان میدانستند که در زهره چنان آتشفشانهایی،
ابرهای اسیدی
پرتابه های آذرخش
هوای سمی
و اون حرارت برشته کننده،وجود دارد
شاید اونوقت سیاره دوقلوی شریر ما را نامی دگر میدادند
ورای نامی که از الهه عشق و زیبایی اخذ کرده بودند
این گفته طعنه ای بیش نیست زیرا که ،البته
رومی ها و یونانیان چیزی در باره شرایط زهره نمیدانستند
میبینیم که اینجا چندین هزار سال بعد از آنها است
که ما بطور جدی در حال تحقیق این مکان هستیم
و بدیهی است که آنچه می یابیم به ذائقه مان خوش نمی آید
اما چطور میتوان خطراتی را که در سیاره خواهرمان یافته ایم
با شرارت و تندی و خشونتی کیهانی که بر روی عطارد وجود دارد،مقایسه کرد؟
77میلیون کیلومتر دورتر از زمین
تپه های پوشیده از غبار و دشتهای خالی عطارد
تا آن دورها امتداد یافته است. سیاره ای که چشمان غیر مسلح قادر به دیدن آن هستند
عطارد جسمی بی رنگ است
او واقعاً هیچ رنگی ندارد آنگونه که بر روی زمین و مریخ میبینیم
و به همین نحو حتی روی زهره
دکتر رابرت استورم
همراه با آزمایشگاه سیاره ای و قمری دانشگاه آریزونا
برای بیش از 35 سال مسئولیت ورهبری اعلی زمین شناسی سیاره ای را بر عهده داشته است
عطارد داخلی ترین سیاره است
و از هر چیز دیگر در منظومه شمسی کاملاً متفاوت است
با 58میلیون کیلومتر فاصله از خورشید،عطارد نزدیکترین سیاره به خورشید است
سیاره هیچ قمر شناخته شده ای ندارد
عطارد اتمسفری ندارد
و سیاره ای است که برای چشم غیر مسلح
از روی زمین در ساعات تاریک و روشن نزدیک طلوع و غروب خورشید،دیدنی است
با قطری 60درصد کوچکتر از زمین
عطارد کوچکترین سیاره سیستم خورشیدی است
هر چه قدرت بیشتری در کار باشد میدان جاذبه ای قویی ایجاد می گردد
که پیش نیازی برای حفظ اتمسفر است
جاذبه به جرم یک جسم بستگی دارد
هر چه جرم بیشتر باشد،جاذبه بیشتری اعمال میکند
لذا در عطارد جاذبه کمی وجود دارد
و از آنجائیکه جاذبه سیاره اینقدر ضعیف است
اگر شما بر روی زمین 68کیلوگرم وزن داشته باشید
آنگاه بر روی عطارد فقط 26کیلوگرم وزن خواهید داشت
اندازه سیاره زمانی اهمیت پیدا میکند که
حرارت داخلی جهت بر قراری فعالیت زمین شناسی مورد نیاز باشد
جریانهای انتقال گرمایی داخلی که محرکه آن فعالیتها هستند متوقف شده اند
و بطور کلی سیاره را فلج و منجمد کرده اند
و هیچ راهی وجود ندارد تا آن فعالیت زمین شناسی را احیاء و ابقا کرد
این رویدادی است که در زمانی بسیار پیش بر سر عطارد آمده است
احتمالاً بعد از کمتر از یک بیلیون سال از گذشت حیاتش
روزهایی که در آن زمانها سیاره با ضربانهای قوی می طپید
که عطارد لرزه های زمین ساختی و آتشفشانی را بوجود میآورد
زمانی بس طولانی است که به پایان رسیده
آیا عطارد سیاره ای مرده است؟
پاسخ بستگی به این دارد که منظورتان از "مرده" چیست
آیا از درون اکنون فعال است؟ احتمالاً خیر
او احتمالاً به هیچ وجه فعال نیست
اساساً یک سیاره مرده است
و از چهار بیلیون سال پیش مرده است
برای یک سیاره تقریباً مرده عطارد هنوز حرکاتی دارد
توسط رومیان باستان به یادبود خدای پیام رسان باد پا نامگذاری شده است
عطارد در 88روز خورشید را دور میزند
سریعترین سیاره محسوب میشود
اما وقتی صحبت از گردش عطارد بدور محور خود میشود
رکورد آهسته ترین سیاره را از آن خود میکند
:طول زمانی به اندازه 180 روز زمینی
تقریباً نیم سال
نیروی جاذبه خورشید یک اصطکاک جزر و مدی در داخل عطارد ایجاد میکند
که موجب آهسته شدن سرعت آن هنگامی که بر محور خود میچرخد،میشود
این به آن معنا است که یک سال عطارد کوتاه تر از یک روز سیاره است
و این چرخش کند پیش بینی اوضاع جوی خاصی را برای عطارد میسر میسازد
برای 6ماه طرف رو به خورشید به 426 درجه سانتیگراد میرسد
و در طرف مقابل به 149 درجه سانتیگراد زیر صفر میرسد
طرفی که رو به خورشید است برای زمان زیادی حرارت میگیرد
و طرف دیگر نیز زمان زیادی در سرما بسر میبرد
به همین خاطر است که تفاوت دمایی بسیار شدیدی وجود دارد
علی رغم نزدیکی بسیار به خورشید
عطارد به کشتی سیاهی میماند که در خانواده سیارگان ره میپیماید
آسمانش همیشه شبیه به شبهای پر ستاره میباشد
آسمان همواره سیاه است
دلیل که ما بر روی زمین آسمانی آبی داریم
به اتمسفرمان مربوط می شود
نیتروژن اساساً نور را به رنگ آبی پخش میکند
و برای همین است که آسمانمان آبی است
عطارد اتمسفری ندارد لذا آسمانش هماره سیاه است
افسانه و اساطیر نام مرکوری(خدای دزدان رومیان که به عنوان پیام رسانی در بین خدایان خدمت میکرد)را از خدای رومی اخذ کرده است
رومی ها ورزش بوکس را ابداع کردند
و تک سیاره ای وجود دارد که بیشترین سهم و نقش را در رینگ بوکس بر عهده گرفته است
عطارد میلیونها بار توسط شهابسنگها و سیارکها در برخورد با سطحش به انفجار کشیده شده است
زیرا که اتمسفری ندارد تا از او حفاظت کند
اتمسفر ما زمین را از اغلب برخوردها حفاظت مینماید
درست مثل یک میدان نیرو
زمانی که یه جسم کوچک با اون برخورد میکنه
معمولاً با سرعتی بیش از ده برابرسرعت یک گلوله
تصادم با مولکولهای هوا اون رو بصورت گاز تبخیر میکنه
زمین در برابر اجسام کوچک و برخورد آنها حفاظت شده است
با این چیز جالب که به آن اتمسفر می گوئیم
و اجسام کوچک و اجسام ضعیف
کاملاً در این مواجهه توسط نیروهای در کار نابود میشن
و خیلی پیش از اونکه به سطح زمین شناخت سیاره ما دسترسی پیدا کنند
در عطارد بدون چنین اتمسفری
سیارکها و شهابسنگها با سرعت کامل فرود می آیند
این وضع عطارد را سیاره ای با بیشترین دهانه و حفره برخورد در منظومه شمسی می سازد
نمیتوان قدمی در عطارد برداشت و با یک دهانه برخورد مواجهه نشد
پیشتر در سال1974 کاوشگر فضایی مارینر10
نیمی از سطح سیاره را نقشه برداری کرد
شامل بزرگترین دهانه برخورد که تاکنون در منظومه مورد بررسی قرار گرفته است
شاخصترین وجهه این دهانه چیزی است که"حوزه کالوریس"نامیده میشود
که در واقع یک دهانه برخورد بزرگ است
که شاید قطری برابر 1400کیلومتر داشته باشد
1400کیلومتر قطر
که چند صد کیلومتر از کل ایالت تگزاس وسیعتر است
محققین تصور میکنند که سنگ آسمانی با ترکیب آهن
که موجب آن برخورد بوده است
قبل از آنکه به سطح برخورد کند بیش از 100کیلومتر امتداد یافته است
لحظاتی بعد از برخورد
امواج لرزه ای به سمت نقطه مقابل همگرا شده و انتشار یافته اند
نقطه ای درست در طرف مقابل سیاره
امواج لرزه ای امواج تکانه ای ی هستند که از این برخورد به جنبش در می آیند
و بطور همزمان بدور طرف دیگر سیاره متمرکز می شوند
و آشکارا سطح سیاره را از هم جدا میکنند
آشوب لرزه ای پوسته سیاره را متشنج کرده و زمین را در هم میپیچاند
و منجر به تشکیل صخره های غیر معمول میشود
از این مناطق عجیب زیاد است
در واقع اصطلاح فنی آن "عوارض زمینشناختی عجیب " میباشد
چونکه وقتی بهش نگاه میکنید اون واقعاً شکل ناهمگونی داره یه حالت تپه مانند ورقلمیده
و براساس اغلب فعالیتهای زمین شناختی هیج توجیهی بر ایجاد آنها وجود ندارد
اون فقط خیلی زمخته و اینطور به نظر میاد که یه جورایی
یکی با یه بیل یه تیکه از سطح رو کنده و پرت کرده بالا و دوباره تالاپ خورده زمین
گودالهایی که از قیل وجود داشتن بطور ناگهانی تبدیل به تپه های ناهمگون شده اند
بعضی هاشون 10کیلومتر پهنا و1.5کیلومتر ارتفاع دارند
در واقع میزان ارتفاع گرفتن از سطح میتونسته فقط در عرض چند
ثانیه از یک تا دو کیلوکتر متغیر باشه
رویدادی بسیار هراس انگیز
دانشمندان در دانستن اینکه چه زمانی برخورد
کالوریس روی داده،درمانده اند
اما اونها میتونن یه چیز روحدس بزنن
اگر خرده سیاره ای به اون اندازه با زمین برخورد کنه
نتیجه برخورد ویران کننده خواهد بود
و فاتحه تمدن بشری خوانده میشود
شهابسنگها و خرده سیارکهای بیشماری با عطارد برخورد کرده اند و آنرا
با فرو رفتگیها و حلقه های دهانه ای زخم دار کرده اند
امروز سیاره به نظر جسدی ضربه خورده و خاکی به نظر می آید
همانند عطارد سطح زمین نیز مستعد هجوم ضرباتی میباشد
و دهانه شهابسنگ( Meteor Crater) آریزونا
یکی ازمحفوظ مانده ترین دهانه های شبیه دهانه های عطاردی ماست
حوزه این دشت فهم بهتری از اونچه که در هنگام برخورد یک شهابسنگ
با سطح عطارد بوجود می آید،به زمین شناسان داده است
در هنگام برخورد انرژی ناشی از موج تکانه ای
از طریق سطح منجر به پارگی آن شده و حجم عظیمی از صخره ها را به سمت بالا میراند
و دهانه برخورد را شکل میدهد
و جابجایی صخره ای این حفره کاسه ای شکل را حفر میکند
و ذرات کنده شده را تا کیلومترها در اطراف محل برخورد میپراکند
همون انرژی، دیواره های حفره رو به شدت به بیرون پرتاب میکند
وباعث ایجاد لایه های سطحی مسطح از صخره در پشت من میشود که در واقع به سمت بالا ارتفاع گرفته اند
و صخره تحت تاثیر تکانه و ضربه ناگهانی
شبیه رفتار معمول صخره ها دچار شکنندگی نشده
در عوض بیشتر شبیه به موم نرمی عمل کرده
این یکی از مشخصه های حفرات برخوردی است
نه فقط در اینجا در دهانه شهابسنگ
بلکه در هر جایی در منظومه شمسی
اما تصور کنید اگر جسمی توانا که حوزه کالوریس عطارد را بوجود آورده
در محل دهانه شهابسنگ در روی زمین فرود می آمد
میتوانست یک انفجار عظیم باشد
با تکه های بزرگ مواد مذاب
که در اطراف زمین بر اساس علم پرتابه شناسی به پرواز در میآمدند
و مجدد وارد جو زمین میشدند
و ریزش عظیم و فراوانی از شهابسنگها را در همه جا موجب میشدند
برای تقریباً 12000کیلومتر مسافت ؛موج تکانه خاک را از هم می پاشاند
و سونامی با امواج 60متر بوجود می آورد
سونامی های عظیم در اطراف زمین گستره می شدند
و اغلب سواحل دنیا را سیل زده میکردند
اون میتونست لاس وگاس،نوادا
شهرهای سالت لیک سیتی،اوتا
سان فرانسیسکو،کالیفرنیا
و لوس آنجلس رو در جزئی از ثانیه از صحنه روزگار محو نماید
امواج تکانه ای ناشی از برخورد
در سرتاسر خشکی زمین منتشر میشد
هزاران کیلومتر از محل برخوردی شبیه به این
اون امواج لرزه ای میتوانستند در نقطه مقابل
برخورد در آن سوی زمین همگرا و متمرکز شوند
بسوی خط ساحلی ماداگاسکار در افریقا
در ته اقیانوس هند
به دمی یک رشته کوه از میان کف اقیانوس سر به در ،غرش کنان، بیرون میکرد
و خرد کننده و غران عوارض زمین شناختی عطاردی عجیب را تشکیل میداد
یک زمین لرزه باور نکردنی
احتمالاً در همه جای زمین به خاطر برخورد شیی به ان بزرگی روی میداد
در مقایسه با شکافی که در عطارد در اثر
برخوردی از نوع برخورد کالوریس به جای مانده است
دهانه شهابسنگ آریزونا دانه ای بیش نیست
آن ضربه میتوانسته ربعی از قاره امریکا را ببلعد
جسمی به آن اندازه
میتوانسته قسمت عظیمی از ساحل غربی آمریکا را نابود کند
اگر در جایی مثل آریزونا فرو می آمد
اون به راحتی میتوانست خط ساحلی رو به دمی تغییر دهد
در نگاه دوباره به عطارد
آن دهانه ها شکلی مجسمه گونه به آن در منظومه شمسی می دهند
و بعضی از این اشکال آبله گونه در خود اسرار دارند
زمانی که در رصد خانه هارکیبو در پورتوریکو رادار
بر روی قطبین عطارد متمرکز شد
چیزی دریافت کرد که محققین را گیج و مبهوت ساخت
یخ،ورای همه چیز.یکی از داغترین اجرام در منظومه شمسی
و در همان حال یخ در قطبینش و دلیلی که در آنجا یخ وجود دارد این است که
عطارد سطحی بسیار حفره دار و دهانه دار دارد
و دهانه های بسیاری در نواحی قطبیش
و دردرون انها همواره سایه است
همینطور محور چرخش به دور خود عطارد نسبت به صفحه مداری چرخش به دور خورشید عمود است
لذا بعضی دهانه ها هرگز کفشان نور یا حرارتی از خورشید دریافت نمی کنند
اما بدون هیچ منبع آشکاری از آب بر روی سیاره
:پاسخ به این سئوال
آنجا چگونه دارای یخ شده است؟ چه جوابی دارد؟
دانشمندان معتقدند که یخ اسرار آمیز میتوانسته از یک ستاره دنباله دار آمده باشد
که از صخره،غبار ،گازها و یخ تشکیل شده اند
ستارگان دنباله دار از قسمتهای دور از دسترس سیستم خورشیدی می آیند
جایی که درجه حرارت بسیار سردتر است
آیا میتوانسته این یخ فقط در ته
دهانه های همیشه سایه دار باشد؟
یا میتوانسته یخی باشد که بصورتی توسط یک لایه از غبار پوشیده شده باشد
که آنرا همانند سپری از نور خورشید محافظت کرده باشد؟ ما واقعاً نمیدانیم
علاوه بر برخورد این دنباله دارها
نوع دیگری از دهانه ها برروی سیاره وجود دارد
و اونها توسط هیچ چیزی که از آسمان آمده باشد ایجاد نشده اند
در عوض یک نیروی طبیعی شبیه زمین این سوراخها را بوجود آورده است
و اون از اعماق مرکز سیاره ناشی شده است
عطارد
نگاهی نزدیک به آن سرزمین توسط دانشمندان
آشکار میسازد که بعضی از دهانه های آن از چیزی غیر از برخورد خرده سیارکها ،دنباله دارها
و شهابسنگها بوجود آمده است
ما دقیقاً میدانیم که پروسه زمین شناختی غالب که عطارد رو تحت تاثیر قرار میده
یا حداقل سطح عطارد رو،ایجاد دهانه ها در اثر برخورد است
دومین پروسه زمین شناختی مهم
که روی عطارد اثر میگذارد پدیده آتشفشانه
با وجودی که ما تا کنون هیچ مدرک قاطعی از فعالیت آتشفشانی
بر روی عطارد ندیده ایم
انتظار داریم که در گذشته فورانهای آتشفشانی وجود داشته است
این چراگاه گاو دور افتاده در سه ساعتی شمال فونیکس( مرکز ایالت آریزونا)م
ممکن است راجع به تاریخچه آتشفشانی عطارد حرف آشنایی داشته باشد
تپه های دهانه دار همان دهانه های آتشفشانی مخروطی سوخته و خاکستر شده از بین رفته هستند
و زمین شناسان فکر میکنند موارد مشابهی بایستی در عطارد وجود داشته باشد
این یک مخروط سوخته و خاکستر به جا مانده از آتشفشان است
میتوانید در پشت من ببینید .اونجا یه دهانه بزرگ در مرکز است
که نوعاً همان مخروط نیم سوز شده آتشفشانی اشت
این دهانه های آتشفشانی تفاوتهای خاص خود را با مخروطهای نیم سوز شده عطارد دارند
زیرا عطارد جاذبه کمتری از زمین دارد لذا توقع داریم
مخروطهای نیم سوز آتشفشانی که در آنجا تشکیل شده اند پهن تر و مسطح تر باشند
همه آتشفشانها زمانی فوران میکنند که فشار ناشی ار گدازه یا صخره های مذاب درونی
بیشتر از قدرت و استحکام صخره های در بر گیرنده انها باشد
:فشار به دو دلیل بالا می رود
گدازه زیاد و گاز زیاد
و زمانی که فشار در یک کوه آتشفشان زیاد میشود
معمولاً فقط یک راه برای رفتن دارد
گدازه به سمت سطح می آید و با شتاب و انفجار فوران میکند
یک منطقه خروجی و منفذ دارید و نیز چیزی دارید که به آن فواره آتش می گویند
هر گاه فشار به اندازه کافی زیاد شود
نیروی آن میتواند گدازه را تا ارتفاع بیش از 30متر در زمین پرتاب نماید
اما در عطارد با چنان جاذبه کمی
فوراه میتواند تا 30 طبقه به بالا پرتاب شود
در حالی که این مخروطهای نیم سوخته آتشفشانی در آریزونا
میتوانند بیان کننده میراث آتشفشانی یکسان ما با عطارد باشند
شاهد بودن یک فوران دست اول و مستیقم در اونجا
و نگریستن به تشکیل مخروطهای نیم سوخته آتشفشانی
خود یک تجربه متفاوت کامل میتواند باشد
اولاً،بدون یه اتمسفر، مجموعه دود و خاکستر و ذرات پسمانده
در امتداد اطراف میحط ریزش نخواهند داشت
مواد اساساً به داخل مکش خلاء فضا
کشیده خواهند شد زیرا که عطارد اصولاً جوی ندارد
بنابراین اون مواد به مقدار بیشتری از هم منفصل میشوند
همچنین در عطارد،شما قادر نخواهید بود که صدایی از فورانهای مهیب بشنوید
از آنجائیکه عطارد جوی ندارد
راهی برای انتقال صدا نیست لذا اگر در عطارد بودید
و گیتاری یا یوکوللی(سازی شبیه گیتار)یا یک پیانو مینواختید
مطلقاً چیزی نمیشنیدید
زیرا جوی وجود ندارد تا صوت را انتقال دهد
پس آنجا سکوت مطلق برقرار است
به 1974برگردیم مارنیر10 فقط45 درصد از سطح عطارد
را در یک ماموریت پروازی نزدیک رصد کرد
30سال بعد ناسا فضا پیمای مسنجر را پرتاب نمود
ماهواره کل سیاره را نقشه برداری خواهد کرد
و اطلاعات را به دانشمندان مشتاقی که دنیایی از
سئوالات بی پاسخ دارند،خواهد فرستاد
من میخوام طرف دیگه رو ببینم من نمیدونم اون بالا چه خبره
و این برای 35سال من رو انگولک میکرده
آیا اون شبیه طرفیه که ما دیدیم یا اون چیزی بسیار متفاوت و غیر معموله؟
اما حتی با منابعی که برای تحقیقات آینده روی این چروکیده کوتوله
در منظومه شمسی ،کنار گذاشته شده
واقعاً فهم اینکه چقدر ما با اون متفاوت یا شبیه هستیم
ممکن است همچنان پا در هوا بماند
علی رغم شرایط سختی که در عطارد و زهره وجود دارد
نگاهی نزدیک در اطراف حیات خلوت خودمان خوبیها و بدیها
و زشتیهای سیارات داخلی را برایمان آشکار میسازد
جهان هستی وسیع،وسیع و بیکرانه است
و ما اینجائیم،اینجا روی این نوک سوزن نشسته ایم
اما از همه چی دور افتاده وجدا مانده و منزوی نیستیم
رویدادها را میبینیم که آنجا بر روی آن سیارات دیگر رخ میدهد
با آن تغییرات آب و هوایی شدید و شگرف و مهیب
که در گذشته نیز در دوره های زمانی خیلی کوتاه رخ داده اند
که میتوانسته اند در زمین نیز رخ داده باشند
در نهایت انبان دانش ما در اینکه که هستیم ،و یا
چگونه مکانهای بی نظیری یا کم نظیری مثل مکان خودمان
و حتی آفریده هایی مثل خود ما میتوانند در جهان هستی وجود داشته باشند،سنگین تر میشود
و آن تکامل ،آن اکتشاف،آن به هر گوشه آسمان سرک کشیدن
آن کشف ایده های جدید،همه آن چیزهایی است که ما همه به دنبالش هستیم
آینده درخشان است 668 00:44:15،900 --> 00:44:21،000 ترجمه متن انگلیسی زیرنویس به فارسی dr_hanaj@yahoo.com